ನವದೆಹಲಿ:
ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ (General Category) ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲು ವರ್ಗಗಳಾದ ಎಸ್ಸಿ, ಎಸ್ಟಿ, ಒಬಿಸಿ ಹಾಗೂ ಇಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಆ ಹಕ್ಕು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಕಟ್ಆಫ್ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.
ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆಯ ಕುರಿತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ‘ಡಬಲ್ ಬೆನಿಫಿಟ್’ (ಎರಡು ಪ್ರಯೋಜನ) ಕುರಿತ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಂತಿಮ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ಪ್ರಕರಣವು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕೆಲವು ಹುದ್ದೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ವೇಳೆ, ಮೀಸಲು ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಕಟ್ಆಫ್ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು.
ಮೀಸಲು ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಸೀಟಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಮತ್ತು
ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಸೀಟಿನ ಪ್ರಯೋಜನ
ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ‘ಡಬಲ್ ಬೆನಿಫಿಟ್’ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಾದಿಸಿತ್ತು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರಾಕರಣೆ
ಈ ವಾದವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟೀನ್ ಜಿ. ಮಸಿಹ್ ಅವರ ಪೀಠವು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಂಕರ್ ದತ್ತ ಅವರು 1992ರ ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ತೀರ್ಪನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ,
“‘ಮುಕ್ತ’ (Open/General) ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಮುಕ್ತ. ಅಂದರೆ, ಆ ಸ್ಥಾನಗಳು ಯಾವುದೇ ಜಾತಿ ಅಥವಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವುದಲ್ಲ. ಅವು ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ,”
ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಮೀಸಲಾತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಇರುವುದೇ, ಮೀಸಲಾತಿಯಿಲ್ಲದ (ಸಾಮಾನ್ಯ) ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಾರೆ?
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೀಗಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದೆ:
ಲಿಖಿತ ಪರೀಕ್ಷೆ:
ಎಸ್ಸಿ/ಎಸ್ಟಿ/ಒಬಿಸಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಲಿಖಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಕಟ್ಆಫ್ ಅಂಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದರೆ, ಸಂದರ್ಶನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆ:
ಅಂತಿಮ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಕಟ್ಆಫ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಮೂಲ ಮೀಸಲು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಎಣಿಸಬೇಕು.
ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮೀಸಲು ವರ್ಗದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು
ಈ ತೀರ್ಪು ಮೀಸಲು ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, “ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗ” ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ. ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸದೆ, ಕೇವಲ ವರ್ಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನ ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.
ಈ ಮೂಲಕ, ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೇಮಕಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಾಗಿ ಇದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
